Co daje jazda konna?

Jazda konna kojarzy się przede wszystkim z przyjemnością, kontaktem ze zwierzęciem i odrobiną sportowego dreszczyku. Rzadziej myślimy o niej jak o pełnoprawnej aktywności, która realnie zmienia ciało i głowę. A szkoda, bo lista korzyści jest naprawdę długa i coraz lepiej udokumentowana badaniami naukowymi. Pytanie „co daje jazda konna" zadają sobie zarówno osoby, które dopiero rozważają pierwszą lekcję, jak i rodzice zastanawiający się nad zajęciami dla dziecka. 

W tym artykule rozkładamy odpowiedź na dwie warstwy: co jazda robi z ciałem i co daje psychice. Bo prawdziwa wartość tego sportu leży właśnie w połączeniu tych dwóch wymiarów.

Spis treści

1. Jazda konna to trening, który angażuje całe ciało
2. Mocniejszy core, lepsza postawa i równowaga
3. Serce, kondycja i spalanie kalorii
4. Co jazda konna daje głowie, korzyści psychiczne
5. Więź z koniem i kontakt z naturą
6. Hipoterapia, gdy koń staje się terapeutą
7. Dla kogo jest jazda konna
8. Jak zacząć, żeby czerpać korzyści bezpiecznie
9. Podsumowanie

Jazda konna to trening, który angażuje całe ciało

Najczęstsze nieporozumienie brzmi tak: „przecież jeździec tylko siedzi". W rzeczywistości utrzymanie prawidłowego dosiadu to nieustanna, choć niewidoczna z zewnątrz praca. Twoje ciało przez cały czas reaguje na ruch konia, koryguje balans, stabilizuje tułów i dopasowuje napięcie mięśni do każdego kroku, kłusa czy galopu.

To sprawia, że jazda angażuje partie mięśniowe, o których na co dzień łatwo zapomnieć. Pracują mięśnie głębokie brzucha i grzbietu, przywodziciele ud, pośladki, a także, wbrew pozorom, ramiona i plecy odpowiedzialne za stabilny, miękki kontakt z wodzami. Do tego dochodzi cała aktywność wokół jazdy: czyszczenie konia, siodłanie, noszenie sprzętu i sprzątanie w stajni to dodatkowa porcja ruchu o umiarkowanej intensywności.

Mocniejszy core, lepsza postawa i równowaga

Jeśli jazda konna miałaby jeden „znak firmowy" wśród korzyści fizycznych, byłaby to praca nad stabilizacją centralną, czyli tzw. core. Żeby utrzymać się w równowadze na poruszającym się koniu, musisz nieprzerwanie aktywować mięśnie głębokie tułowia. To naturalny, funkcjonalny trening tych partii, wykonywany w ruchu, a nie w bezruchu jak deska na macie.

Potwierdzają to badania. Praca opublikowana w Journal of Physical Therapy Science (2014), porównująca ćwiczenia jeździeckie z klasycznym treningiem stabilizacji tułowia, wykazała, że grupa wykonująca ćwiczenia jeździeckie uzyskała większą poprawę równowagi, mierzoną zmniejszeniem wychyleń środka ciężkości (badanie w Journal of Physical Therapy Science). Świadomość własnego ciała, którą buduje jazda, przekłada się na to, jak stoisz, siedzisz i poruszasz się poza stajnią. Jeśli chcesz świadomie wzmacniać dosiad, warto poznać konkretne ćwiczenia w siodle, które poprawiają stabilność i równowagę.

Komfort w siodle ma tu duże znaczenie. Dobrze dopasowane siodło pozwala przyjąć prawidłową, zrównoważoną pozycję, zamiast walczyć z niewygodą.

Serce, kondycja i spalanie kalorii

Jazda konna, zwłaszcza z regularnymi fragmentami kłusa i galopu, jest aktywnością tlenową, która podnosi tętno i angażuje układ krążenia. Organizacje zajmujące się zdrowiem serca, jak American Heart Association, wskazują, że aktywność fizyczna tego typu, w połączeniu z relaksującym kontaktem ze zwierzęciem, może wspierać zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

Do tego dochodzi wymierny wydatek energetyczny. W zależności od tempa godzina jazdy spala orientacyjnie od około 220 do nawet ponad 500 kcal, a prace stajenne dokładają kolejne kalorie. Jeśli chcesz poznać konkretne liczby według tempa jazdy, rozwijamy ten wątek w osobnym artykule ile kalorii spala jazda konna. Tu wystarczy zapamiętać jedno: jazda konna to realny wysiłek fizyczny, a nie bierne spędzanie czasu.

Co jazda konna daje głowie, korzyści psychiczne

To właśnie tutaj jazda konna wyróżnia się na tle większości sportów. Badanie zlecone przez British Horse Society zespołowi University of Brighton wykazało, że jazda konna wywołuje przede wszystkim pozytywne odczucia psychiczne, a jeźdźcy są silnie motywowani poczuciem dobrostanu, które daje im kontakt z koniem. To pozytywne oddziaływanie obecności zwierzęcia występuje w bardzo niewielu sportach. Pełen raport dostępny jest na stronie British Horse Society.

Potwierdzają to także bardziej rygorystyczne badania. W jednym z nich, opisanym w recenzowanym czasopiśmie medycznym, siedmiotygodniowy program zajęć z końmi dla studentów medycyny istotnie obniżył odczuwany poziom stresu oraz objawy depresji (badanie nad zajęciami z końmi). Mechanizm jest dość intuicyjny: jazda wymaga pełnej obecności „tu i teraz", bo trudno rozpamiętywać problemy z pracy, gdy musisz komunikować się z żywym, czującym zwierzęciem. Wielu jeźdźców opisuje czas spędzony w stajni jako reset dla głowy, moment, w którym napięcie ustępuje, a myśli się porządkują.

Więź z koniem i kontakt z naturą

Korzyści psychicznych nie da się oddzielić od relacji, która tworzy się między jeźdźcem a koniem. Praca z dużym zwierzęciem uczy cierpliwości, spokoju i czytania subtelnych sygnałów mowy ciała. Koń bezbłędnie wyczuwa nasze emocje, więc z czasem jazda staje się też lekcją panowania nad własnym napięciem i nastrojem.

Drugim filarem jest kontakt z naturą. Większość jazdy odbywa się na świeżym powietrzu: na ujeżdżalni, w terenie, wśród zieleni. Dla wielu osób to właśnie wyjście z czterech ścian, oderwanie od ekranów i powrót do naturalnego rytmu są równie cenne, co sam ruch. To połączenie aktywności fizycznej, relacji ze zwierzęciem i przebywania na zewnątrz tworzy efekt, którego nie zapewni żadna siłownia.

Hipoterapia, gdy koń staje się terapeutą

Warto wspomnieć o szczególnej odmianie korzyści płynących z kontaktu z koniem, czyli o hipoterapii. To uznana metoda terapeutyczna, w której ruch konia i kontakt z nim wykorzystuje się do wspierania rehabilitacji oraz rozwoju, między innymi u dzieci z zaburzeniami neurologicznymi, problemami z napięciem mięśniowym czy ze spektrum autyzmu.

Rytmiczny, trójwymiarowy ruch grzbietu konia w stępie przypomina naturalny wzorzec ludzkiego chodu, co stymuluje układ nerwowy i mięśniowy pacjenta. Hipoterapia to nie to samo co rekreacyjna nauka jazdy, prowadzą ją wykwalifikowani specjaliści, a jej celem jest terapia, nie sport. Pokazuje jednak dobitnie, jak głęboki i wszechstronny wpływ na człowieka może mieć kontakt z koniem.

Dla kogo jest jazda konna?

Jedną z największych zalet jeździectwa jest jego dostępność. To sport, który można zacząć niemal w każdym wieku: od kilkuletnich dzieci, dla których jest świetną szkołą równowagi, koordynacji i odpowiedzialności, po osoby dorosłe szukające aktywności łączącej ruch z odprężeniem. Co ciekawe, badanie zespołu prof. Mitsuakiego Ohty z Tokyo University of Agriculture, opublikowane w Frontiers in Public Health (2017), wykazało, że ruch konia może pobudzać układ nerwowy dzieci i poprawiać ich zdolność do koncentracji oraz panowania nad reakcjami (badanie w Frontiers in Public Health).

Jazda nie wymaga też wybitnej kondycji na starcie. Intensywność da się dopasować do możliwości, a postępy przychodzą stopniowo. Dla jednych będzie to spokojna forma relaksu i kontaktu z naturą, dla innych ambitny sport z elementem rywalizacji. To rzadkie połączenie: aktywność, która rośnie razem z Tobą i którą można uprawiać przez całe życie.

Jak zacząć, żeby czerpać korzyści bezpiecznie

Żeby jazda dawała to, co opisaliśmy powyżej, musi być przede wszystkim bezpieczna, bo wtedy można ją uprawiać regularnie i bez przerw na rekonwalescencję. Podstawą jest dobrze dobrany sprzęt ochronny. Prawidłowo dopasowany kask jeździecki to absolutny fundament od pierwszej lekcji, niezależnie od wieku i poziomu.

Przy bardziej dynamicznej jeździe, treningu skokowym czy wyjazdach w teren warto rozważyć również kamizelkę ochronną, która chroni kręgosłup i klatkę piersiową. Jeśli zastanawiasz się, którą kamizelkę ochronną wybrać, porównujemy w osobnym wpisie najpopularniejsze marki i modele. Sprawdzonym wyborem są kamizelki Zandona z linii Soft Vest Pro, dostępne między innymi w wersjach Soft Vest Pro X6, Soft Vest Pro X7 oraz Soft Vest Pro X8.

Dobrym pierwszym krokiem jest też kilka lekcji pod okiem instruktora, który zadba o poprawną postawę i nauczy podstaw komunikacji z koniem. Im solidniejsze fundamenty na starcie, tym szybciej i bezpieczniej zaczniesz czerpać z jazdy pełnię korzyści. Jeśli potrzebujesz pomocy w doborze pierwszego wyposażenia, zapraszamy do naszego sklepu i Fitting Center przy ul. Oświęcimskiej 9 w Rudzie Śląskiej, gdzie pomożemy dopasować sprzęt do Twojej sylwetki i stylu jazdy.

Podsumowanie

Co daje jazda konna? Znacznie więcej, niż widać na pierwszy rzut oka. Z jednej strony to realny trening całego ciała: wzmacnia core, poprawia postawę i równowagę, angażuje układ krążenia i spala kalorie. Z drugiej strony to wyjątkowe wsparcie dla psychiki: redukcja stresu, poczucie dobrostanu, budowanie pewności siebie oraz kontakt z naturą i z drugą żywą istotą. Trudno o aktywność, która łączyłaby te światy równie naturalnie. A jeśli zadbasz o bezpieczeństwo i dobry start, korzyści te będą Ci towarzyszyć przez długie lata.